Omega 3

Proporcje pomiędzy kwasami omega 3 /omega 6 w diecie wpływają na skład osocza i błon komórkowych. Obie grupy kwasów tłuszczowych konkurują o te same enzymy: cyklooksygenazę (COX) i 5-lipo-oksygenazę (5-LO), które przekształcają je w aktywne biologicznie lipidy nazywane eikozanoidami.
Eikozanoidy synetyzowane z kwasu ara-chidonowego (AA) - omega 6 są bardzo aktywne biologicznie, nawet w bardzo małych stężeniach. Ich nadmiar prowadzi do poważnych zaburzeń równowagi wewnętrznej organizmu. Wykazują one następujące działanie:

• zwężają światło naczyń krwionośnych, co prowadzi do zmniejszenia przepływu krwi, niedotlenienia i zakwaszenia
• nasilają zmiany zakrzepowe i zwiększają ryzyko powstawania zatorów
• potęgują reakcje zapalne
• nasilają reakcje alergiczne - szczególnie u osób podatnych
• zwiększają proliferację i rozrost nowotworowy komórek - szczególnie sutka, jelita grubego i prostaty

Eikozanoidy, które powstają z kwasów tłuszczowych omega 3 wykazują przeciwstawne działanie biologiczne:

• hamowanie nadmiernej kurczliwości naczyń krwionośnych, co poprawia przepływ krwi i zaopatrzenie tkanek w tlen
• działanie przeciwzakrzepowe
• działanie przeciwzapalne
• działanie antynowotworowe poprzez hamowanie proliferacji komórkowej i rozrostu tkanek
• działanie antymiażdżycowe i kardiopro-tekcyjne
• działanie antyalergiczne

Eikozanoidy to pochodne niezbędnych Niezbędnych Nienasyconych Kwasów Tłuszczowych (NNKT):

• kwasu arachidonowego
• kwasu linolowego
• kwasu alfalinolenowego

Podział eikozanoidów:

• prostaglandyny
• prostacykliny
• tromboksany
• leukotrieny

Niezwykle istotne jest utrzymanie równowagi w zakresie biosyntezy tych substancji ponieważ ich działanie jest bardzo szerokie, bardzo złożone i tylko wzajemna równowaga zapewnia zdrowie człowieka

Działanie biologiczne eikozanoidów :

• wpływ na czynność układu krążenia
• istotna rola w regulacji ciśnienia tętniczego krwi
• wpływ na funkcjonowanie przewodu pokarmowego i wydzielanie soków trawiennych
• wpływ na agregacje płytek krwi
• wpływ na funkcje układu rozrodczego
• regulacja pracy nerek
• wpływ na erytropoezę poprzez uwalnianie erytropoetyny z kory nerki
• regulacja napięcia mięśni gładkich oskrzeli
• wpływ na ośrodkowy układ nerwowy
• działanie na układ immunologiczny

Nieprawidłowa proporcja pomiędzy omega 6 w stosunku do omega 3  w codziennej diecie jest najważniejszym czynnikiem obniżającym poziom kwasów tłuszczowych omega 3 w organizmie człowieka. Aby zachować zdrowie należy zachować równowagę w spożywaniu kwasów omega 3 i omega 6.
Proporcja omega 6 do omega 3, która umożliwia prawidłowe przyswajanie kwasów tłuszczowych omega 3 wynosi 1:1 do 4:1, maksymalnie 5,6:1. Współczesna dieta zawiera znaczna przewagę omega 6, nawet 15:1 - 20:1

Objawy niedoboru NNKT:

• zahamowanie wzrostu
• zmiany skórne: parakeratoza, zapalenie, wzmożona utrata wody
• bezpłodność u samców i samic
• uszkodzenie nerek: martwica brodawek nerkowych, hematuria, nadciśnienie tętnicze nerkowopochodne
• zmiany w mitochomdriach: zaburzenia ich czynności
• zwiększenie łamliwości naczyń włosowatych
• zwiększenie podatności krwinek czerwonych na czynniki uszkadzające
• zmniejszenie syntezy prostaglandyn, powodujące zaburzenia czynności fizjologicznych narządów i tkanek - układu krążenia, płytki krwi i inne
• zwiększenie podatności na zakażenia

Obserwacje epidemiologiczne wskazują na niski poziom choroby niedokrwiennej serca u Eskimosów grenlandzkich, których dieta obfituje w kwasy tłuszczowe omega 3 (średnio 14 g/dobę).
Również japońscy rybacy, którzy spożywają dużo kwasów tłuszczowych (średnio 3g/dobę) bardzo rzadko chorują na chorobę wieńcową, natomiast Japończycy na emigracji (USA) wykazują wysokie stężenie cholesterolu i zwiększoną zapadalność na choroby sercowo-naczyniowe.

Czynniki obniżające poziom kwasów tłuszczowych omega 3 w organizmie:

• nadmierne spożycie kwasów omega 6 w stosunku do omega 3
• alkohol
• niedobór witaminy z grupy B
• niedobór witaminy E
• wiek

Organizm człowieka ma zdolność przekształcenia kwasów tłuszczowych omega 6 w kwasy tłuszczowe omega 3.

Do czynników, które mogą zaburzyć funkcjonowanie tego enzymu i zablokować biosyntezę kwasów tłuszczowych omega 3 zaliczmy:

• podwyższony poziom cholesterolu we krwi
• podwyższona zawartość cholesterolu w diecie
• zwiększone spożycie nasyconych kwasów tłuszczowych
• zwiększone spożycie kwasów tłuszczowych typu trans ( margaryny, potrawy smażone, fast food)
• podwyższony poziom glukozy we krwi
• podwyższony poziom insuliny we krwi
• cukrzyca
• otyłość
• wiek poniżej 1 roku życia - delta 6 desaturaza nie jest jeszcze aktywna
• starzenie biologiczne
• nadmierne spożycie węglowodanów - cukier i słodycze
• nadmierne spożycie alkoholu
• atopia - aktywność do alergii
• niektóre leki: aspiryna, kortyzon, leki przeciwbólowe

Niedobór kwasu omega 3 wykazuje związek z następującymi chorobami:

• układ krążenia (miażdżyca)
• układu odpornościowego (alergie, stany zapalne)
• nowotworami
• metabolicznymi (cukrzyca, otyłość)
• układu nerwowego (depresja, nadpobudliwość - zespół ADHD, zaburzenia pamięci, choroba Alzheimera, dysleksja
• dermatologicznymi (egzemy, pęknięcia skóry - np. pięt)
• endokrynologicznymi (rozregulowany system hormonalny)
• układu pokarmowego(zaburzenia trawienia - regulowane przez prostaglandyny).

Kwasy tłuszczowe wielonienasycone nazywane również Niezbędnymi Nienasyconymi Kwasami Tłuszczowymi. Dzielimy je na wielonienasycone kwasy omega 6 i wielonienasycone kwasy omega 3.

Kwasy tłuszczowe wielonienasycone omega 6:

• kwas linolowy (LA), posiada 18 atomów węgla, jego główne źródła w pożywieniu to oleje: korkoszowy, kukurydziany, słonecznikowy, bawełniany, arachidowy, rzepakowy
• kwas linolenowy (GLA), posiada 18 atomów węgla , jego główne źródła to olej z wiesiołka, olej z ogórecznika, mleko kobiece
• kwas dihomo -γ -linolenoy (DHGLA), posiada 20 atomów węgla, jego głównym źródłem jest mleko
• kwas arachidonowy (AA), posiada 20 atomów węgla, jego głównym źródłem są produkty zwierzęce, mięso

Kwasy tłuszczowe wielonienasycone omega 3

1. kwas α linolenowy (ALA), posiada 18 atomów węgla , jego główne źródła w pożywieniu to:

• olej lniany
• olej rzepakowy
• olej sojowy
• rośliny liściaste

2.  kwas eikozapentaenowy (EPA), posiada 20 atomów węgla, jego główne źródła w pożywieniu to :

• łosoś,
• olej wątłuszowy (dorsz)

3.  kwas dokozaheksaenowy (DHA), posiada 22 atomy węgla , jego główne źródła w pożywieniu to:

• olej z makreli

NNKT ( Niezbędne Nienasycone Kwasy Tłuszczowe) należą do grupy wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Nie są syntetyzowane w organizmie człowieka i dlatego stanowią istotny składnik pożywienia. Niezbędne to znaczy musimy pozyskiwać je z pożywienia ponieważ organizm nie potrafi ich sam wytworzyć. Pierwszym takim kwasem jest α-linolenowy należący do rodziny kwasów omega-3. Drugim Niezbędnym Kwasem Nienasyconym jest kwas linolowy należący do rodziny omega-6. Możemy go znaleźć w tłoczonych na zimno oleju sojowym i kukurydzianym, nasionach słonecznika, nasionach dyni, nasionach sezamu i w większości orzechów. Poza kwasami: α-linolenowym (omega-3) i linolowym (omega-6) istnieją inne kwasy należące do rodziny kwasów omega-3 i omega-6.

Do rodziny kwasów omega-3 należą:

• kwas dokozaheksaenowy
• kwas eikozapentaenowy,

Te dwa kwasy nasz organizm może wytworzyć z kwasu α-linolenowego. Zawarte są one przede wszystkim w żywności pochodzenia morskiego (w rybach tj. makrela, łosoś, halibut, dorsz, śledź, sardynka). Dla niemowląt i dzieci kwas dokozaheksaenowy ze względu na swoje funkcje jest Niezbędnym Nienasyconym Kwasem Tłuszczowym (jest on zawarty w mleku ludzkim).

Do rodziny kwasów omega-6 należą: kwas γ-linolenowy i kwas arachidonowy, które nasz organizm może wytworzyć z kwasu linolowego. Największą wartością i aktywnością biologiczną odznaczają się należące do rodziny omega-3. Prawidłowy stosunek kwasów  tłuszczowych z rodziny omega-6 do kwasów z rodziny omega-3 powinien wynosić (<5:1).