Omega 3

Omega 3 a choroby serca i układu krążenia

Choroby układu krążenia, są następstwem miażdżycy tętnic, występują najczęściej i przyczyniają się do największych ilości zgonów.
Nalezą do nich:

Choroba niedokrwienna serca (choroba wieńcowa) - ocenia się, że występuje u ok. 1,5 - 2,5 miliona Polaków
Nadciśnienie tętnicze - około 30 % dorosłych Polaków ma nadciśnienie tętnicze - około 8 milionów - 1/3 nie wie o swojej chorobie, a tylko ok. 1 miliona chorych jest skutecznie leczonych.
Zawał Serca - w ciągu roku w Polsce stwierdza się około 100 tysięcy zawałów serca - około 50 % chorych umiera, 25-35% przed przybyciem do szpitala, 7-15 % w szpitalu, 7-15 w ciągu roku.
Udar mózgu - w ciągu roku w Polsce zapada na udar około 70 tysięcy osób, z tendencja wzrostową - 40% umiera (ok. 32 tysiące), a 30-40% chorych, którzy przeżyli udar zachoruje ponownie w ciągu 5 lat. Udar jest główna przyczyna inwalidztwa po 40 r.ż.

Badania epidemiologiczne Farmingham study z 2008 roku wykazały, ze niemy kliniczny udar mózgu występuje co u dziesiątej zdrowej osoby w szóstej dekadzie  życia - dokładnie badania kliniczne ujawniają u tych osób deficytowe objawy neurologiczne.

Choroba zatorowo-zakrzepowa - od postaci bezobjawowej po masywna zatorowość z natychmiastowym zgonem - często następstwo żylnej choroby zatorowo-zakrzepowej- w zakrzepicy proksymalnego odcinka żył głębokich częstość występowania zatorowości płucnej dochodzi do 50%.

Polacy żyją średnio 7 lat krócej niż mieszkańcy Europy Zachodniej i znacznie krócej niż Japończycy, którzy dożywają nawet 100-105  lat. W Polsce ciągła za często i za wcześnie ludzie umierają na zawały serca i udary mózgu. Według badań naukowych około 50 % tych zgonów można uniknąć poprzez stosowanie profilaktyki. W Polsce tylko część społeczeństwa zgłasza się na badania profilaktyczne. wyniki przeprowadzonych na świecie badań klinicznych i epidemiologicznych wskazują na związek pomiędzy sposobem odżywiania i stylem życia a ryzykiem chorób układu krążenia.

Przyczyną prawie wszystkich chorób serca i układu krążenia jest proces arteriosklerozy. Jej typowy przebieg charakteryzuje stopniowe twardnienie i zwężanie się światła tętnic, żył oraz naczyń tętniczych. Kiedy naczynia krwionośne się zwężają to przepływ krwi jest zaburzony, a płytki krwi łatwo mogą utworzyć skrzep, przez co przepływ krwi zostanie przerwany. Bez krwi i tlenu tkanka, która była zaopatrywana w tlen przez zatkaną tętnicę  przeżyje tylko przez krótki czas, a pierwsze komórki zaczną obumierać już po paru minutach. Skutkiem zamknięcia arterii wieńcowych jest zawał, a jeśli dotknięte zostanie naczynie krwionośne w mózgu lub naczynie, które dostarcza tą krew do mózgu to dochodzi w tedy do udaru.

Czynniki ryzyka przy chorobach serca i układu krążenia:

1. Wiek i płeć niebezpieczeństwo choroby serca wzrasta waz z wiekiem, w badaniach wykazano, że kobiety z wyjątkiem diabetyczek do czasu rozpoczęcia menopauzy wypadają lepiej niż mężczyźni i są przez to mniej narażone na niewydolność krążenia. W okresie menopauzy kobiety objęte są takim samym ryzykiem jak mężczyźni.
2. Nieprawidłowe odżywianie  jest przyczyną ponad 80 różnego rodzaju chorób. Źle skomponowany dzienny jadłospis nie tylko negatywnie wpływa na naszą kondycję fizyczną, ale stanowi przyczynę wielu dolegliwości psychicznych. Polacy uwielbiają jeść, ale większą wagę przykładają do kulinarnych tradycji, niż zasad prawidłowego odżywiania się, łatwo ulegają też tanim chwytom marketingowym, stosowanym przez producentów żywności. Reguła mówi, że na całkowitą ilość spożywanych tłuszczów, jedną trzecią powinny stanowić tłuszcze nasycone, jedna trzecią pojedynczo nasycone  i jedna trzecią tłuszcze wielonienasycone. Jakość olei i tłuszczów jest wysoce zagrożona przez ich obróbkę i utwardzanie, np. przy obróbce margaryn oleje roślinne są w fabryce przetwarzane i utwardzane, w wyniku czego z olei, w których zawarte są nienasycone kwasy tłuszczowe, powstaje tłuszcz nadający się do rozsmarowywania, mający wysoką zawartość nasyconych kwasów tłuszczowych. Nasycone kwasy tłuszczowe łatwo mogą przeistoczyć się w tzw. kwasy transtłuszczowe, które na dłuższą metę są szkodliwe i zagrażać mogą sercu oraz naczyniom krwionośnym. Badania potwierdzają, że kwasy transtłuszczowe wpływają negatywnie na zawartość tłuszczu we krwi.
3. Palenie - trucizna dla serca i naczyń krwionośnych. Szkodliwość wdychanego dymu tłumaczy się zawartymi w nim trującymi substancji, które sprzyją powstawaniu groźnych wolnych rodników. Wchłanianie dymu tytoniowego zachodzi głównie w układzie oddechowym, a także w przewodzie pokarmowym jako rezultat połykania m.in. śliny. Składniki dymu przenikają do krwiobiegu i są rozprowadzane po całym organizmie. Zły wpływ dymu tytoniowego obserwowany jest nie tylko w obrębie jamy ustnej czy płuc, ale także we wszystkich innych narządach, np. w pęcherzu moczowym, trzustce, narządach rodnych itp. Wykazano również zaburzenia funkcjonowania narządu wzroku, czy uszkodzenia formującego się płodu.
4. Alkohol jest przyczyną wielu różnorodnych problemów społecznych i zdrowotnych, których rozpowszechnienie jest ściśle związane z wielkością spożycia. Badania potwierdzają, że znaczna konsumpcja wina może się przyczynić do ochrony przed chorobami serca i układu krwionośnego. Mimo wszystko powinniśmy być jednak ostrożni.
5. Stres - nadmiar stresu jest niezdrowa. Ciągły stres może przyczyniać się do występowania następujących zaburzeń: sprzyjanie arteriosklerozie, choroba nadciśnieniowa i nadciśnienie, pogorszenie wyników na zawartość tłuszczów we krwi oraz wskaźników krzepliwości.
6. Brak ruchu ma ścisły związek z ryzykiem wystąpienia zawału. Lekarze i trenerzy zalecają przynajmniej 3 razy w tygodniu po 20 minut ćwiczyć kondycje. aktywność fizyczna
7. Analiza badań przeprowadzonych przez naukowców wykazała, że u osób, które dbają o właściwą aktywność fizyczną, ryzyko wystąpienia choroby Alzheimera jest mniejsze o blisko 40 proc. Wynika to prawdopodobnie z tego, że ruch poprawia funkcjonowanie naczyń krwionośnych w mózgu. Wysiłek fizyczny ma też znaczenie dla odporności na stres i prawidłowego snu. Uczeni mają dowody na to, że ruch zapobiega depresji - osoby mało aktywne fizycznie dwukrotnie częściej zapadają na tę chorobę. Z kolei właściwe ćwiczenia pozwalają chorym na depresję wracać do zdrowia. Lekarze zalecają obecnie umiarkowaną aktywność fizyczną przez pół godziny dziennie pięć razy w tygodniu.
8. Wolne rodniki to cząsteczki organicznych związków o jednym wolnym elektronie. Wolne rodniki dążą, za wszelką cenę do tego, aby oddać lub uzupełnić ten brakujący elektron, wykorzystując w tym celu każdy związek znajdujący się w sąsiadujących komórkach tkanek. W poszukiwaniu takiej możliwości są niezwykle aktywne, a przemieszczając się szybko po całym organizmie, zachowują się jak biologiczne pociski, gdyż uszkadzają wszystko, co napotykają na swej drodze: białkowo - lipidową błonę komórkową, materiał genetyczny zawarty w komórce, czy też  inne białko o istotnym dla życia znaczeniu. Sprawę komplikuje to, że jeden wolny rodnik, podkradając elektrony innym cząsteczkom, często wytwarza kolejne rodniki, potęgując dzieło zniszczenia. Taka reakcja łańcuchowa może nie mieć końca.
9. Bakterie. Prawdopodobnie niedobór niektórych substancji odżywczych (witamin i kwasów omega 3 ) sprzyja powstawaniu środowiska, które ułatwia bakteriom rozmnażanie i przyczynia się do stanów zapalnych w naczyniach krwionośnych.
10. Zbyt niski poziom HDL. HDL odpowiada za odtransportowanie utlenionego cholesterolu oraz innych tłuszczów zwanych trójgliceryami z całego organizmu do wątroby. W wątrobie cholesterol przeistaczany jest w żółć, a następnie zostaje wydalany przez jelita. Pożyteczna rola HDL przyczyniła się do tego, że nadano mu tytuł “dobrego” cholesterolu.
11. Zbyt wysoki poziom LDL LDL podobnie jak HDL odpowiedzialne jest w organizmie za transport oraz zabezpieczenie zapotrzebowania komórek na cholesterol. W komórce cholesterol używany jest jako ważny budulec przy regeneracji komórki oraz pomaga w podtrzymaniu jej życiowych funkcji.  LDL dostarcza cholesterol bezpośrednio do komórki. Receptory, które znajdują się na powierzchni ściany komórkowej, kontrolują dostarczanie cholesterolu w zależności od zapotrzebowania komórki. Utleniony LDL może “obejść” mechanizm kontrolny komórki i składować w niej nadmiar cholesterolu. Gromadzenie utlenionego cholesterolu w komórkach LDL wiąże się z ryzykiem powstania arteriosklerozy.
12. Trójglicerydy. Nadmiar glukozę w organizmie odkłada się w postaci neutralnych tłuszczów trójglicerydów tkance tłuszczowej, aby później w razie potrzeby zostać ponownie przetworzonym w glukoza i służyć jako paliwo. Badania dowodzą, że wysoki poziom trójglicerydów we krwi może uszkadzać naczynia krwionośne i wywoływać arteriosklerozę.
13. Wysoki poziom Homocysteiny zwiększa ryzyko chorób serca i układu krwionośnego, przyczynia się do wlewów, udarów. Homocysteina jest składnikiem białka i produktem ciągłej przemiany białek w organizmie. Jej wysoki poziom mozna obniżyć przy pomocy witamin z grupy B (kwas foliowy, witamina B12 i B6).
14. Niedostateczny poziom antyoksydantów. Antyoksydanty to związki chemiczne wykazujące zdolność neutralizowania wolnych rodników. Jeśli występuje brak antyoksydantów, wolne rodniki trwale uszkadzają nasze komórki prowadząc do chorób, zmian nowotworowych i szybkiego starzenia organizmu.

Wpływ kwasów omega 3 na choroby układu sercowo-naczyniowego

kwasy tłuszczowe omega 3 wywierają działanie antyrytmiczne na serce. Mechanizm tego działania polega na:

• zmniejszeniu pobudliwości kardiomiocytów  w wyniku hiperoplaryzacji błony komórkowej
• wydłużeniu okresu refrakcji względnej
• zwiększeniu progu pobudliwości komórki

W obecności nienasyconych kwasów tłuszczowych omega 3 siła bodźca zdolnego do wywołania potencjału czynnościowego musi być większa niż zwykle.

W czasie dokonywania się zawału mięśnia sercowego powstaje niedobór ATP w niedokrwionych mitochondriach, co powoduje upośledzenie funkcji pompy sodowo-potasowej, następuje gwałtowna depolaryzacja i śmierć komórek W strefie okołozawałowej kardiomiocyty ulegają tylko częściowej depolaryzacji, potencjał spoczynkowy błony tych kardiomiocytów zbliża się do potencjału progowego. Nawet bodziec o niewielkiej sile może w tych warunkach wywołać potencjał czynnościowy, co może zainicjować migotanie komór.

Nagły zgon na serce powoduje najczęściej migotanie komór - nienasycone kwasy omega 3 EPA + DHA zmniejszają ryzyko nagłego zgonu sercowego.
Przeprowadzone na świecie badania kliniczne potwierdziły wpływ kwasów tłuszczowych omega 3 na obniżenie ilości zgonów z powodu choroby niedokrwiennej serca, a zwłaszcza nagłych zgonów sercowych. Badania potwierdziły, że spożycie jednego posiłku rybnego w tygodniu zmniejszyło ryzyko nagłego zgonu sercowego o 52%, ale zwiększenie liczby posiłków nie wiązało się z redukcją nagłych zgonów czy śmiertelnością ogólną.

Nienasycone kwasy tłuszczowe Omega 3 podawane w dawce 4g/dobę u pacjentów po operacji pomostowania tętnic wieńcowych by-pass istotnie zmniejszały częstość zamknięcia pomostów (polega to na tym, że wykonuje się ominięcie zwężeń w naczyniach wieńcowych i przeszczepia się naczynia pobrane z kończyn dolnych do serca po to żeby krew płynęła tą wytworzoną sztucznie drogą).

Badania wykazały, że blaszki pobrane w czasie zabiegu operacyjnego od pacjentów, którzy przyjmowali kwasy tłuszczowe omega 3, różniły się od blaszek miażdżycowych pobranych od pacjentów z grupy kontrolnej - miały grubszą otoczkę włóknisto-kolagenową i mniejszy naciek zapalny, zmniejsza podatność na pęknięcia - stabilizacja blaszki miażdżycowej.
Badania te przyczyniły się do tego, że wprowadzono dla osób po zawale zalecenia suplementacji nienasyconymi kwasami tłuszczowymi omega 3, jako uzupełnienie terapii farmakologicznej.

Raport FAO/WHO 2002

Raport Światowej Organizacji Zdrowia i Organizacji ds. Żywności i rolnictwa zawiera dane dotyczące wpływu sposobu odżywiania i prowadzonego stylu życia na ryzyko chorób sercowo naczyniowych.

Abstynencja podobnie jak nadmiar alkoholu okazują się niezbyt zdrowe. Rozsądne picie czerwonego wina dobrze wpływa na serce.
Regularna aktywność - człowiek, który ma regularny ruch uruchamia naczynia krwionośne, które są na obwodzie, nadaje krwi szybszy ruch, nie tylko zmniejsza to ryzyko chorób zatorowo-zakrzepowych ale znacznie zmniejsza to obciążenie serca, pracą, która musi być przełożona na ogromny wysiłek jako pompy mechanicznej. Serce pompuje krew w naszych naczyniach i jeśli ruszamy się, wtedy mięśnie które są na obwodzie są jakby drugim sercem i znacznie zmniejszają obciążenie mięśnia sercowego pracą, która ma na celu utrzymanie ruchu w naszych naczyniach.
Kwas mirystynowy i palmitynowy to nasycone kwasy tłuszczowe i występuje w dużych ilościach w oleju palmowym, i kokosowym który jest jednym z najważniejszych tłuszczy cukierniczych używanych do wyrobu ciast, ciasteczek, słodyczy różnego rodzaju. Te tłuszcze są bardzo niekorzystne i bardzo szybko przekształcają się w wątrobie w miażdżyco rodną formę cholesterolu benzenu.
Wysoka podaż sodu. Sód jest nie tylko składnikiem soli kuchennej, zawierają go również wędliny, peklowane wędliny, wędzone ryby, gotowe potrawy, produkty, które są dłużej przechowywane np. glutaminian sodu, który stosowany jest w kostkach rosołowych, zupach w proszku wszystkie te produkty zawierają sód, który ma działanie pro miażdżycowe.
Otyłość typu jabłko. Tłuszcz zlokalizowany w  górnej części ciała w okolicy pasa ma znaczny wpływ na metabolizm organizmu i nie tylko wpływa na poziom lipidów ale wydziela hormony tkankowe działające pro zapalnie i pro zakrzepowo jak również są przez ta tkankę tłuszczową wydzielane resory, które zwiększają ryzyko rozwoju nadciśnienia tętniczego.
Nadużywanie alkoholu wysokoprocentowego zwiększają ryzyko chorób pro krążeniowych.
Kwasy tłuszczowe trans to są nie tylko fast-foody ale również margaryny, w których jest spora zawartość kwasów trans, ta forma kwasów tłuszczowych jest pro miażdżycowa i zwiększa ryzyko chorób serca i naczyń.

Eksperci WHO/FAO zalecają zmniejszanie ilości energii z nasyconych kwasów tłuszczowych do 7% dziennej racji pokarmowej, a z tłuszczy całkowitych do 15-30%. Równocześnie zalecają zwiększenie energii z wielonienasyconych kwasów tłuszczowych do 6-10%, w tym również kwasów omega 3 do 1-2%.

Rak stanowi zaraz po chorobach serca i układu krążenia drugą z przyczyn zgonów w Niemczech i w Europie.. Analizy składników pokarmowych, które mogą przyczynić się do podwyższenia ryzyka choroby nowotworowej, wykazały związek pomiędzy wysoka konsumpcją tłuszczów i podwyższonym ryzykiem choroby nowotworowej. Badania wykazują, że wraz ze wzrostem konsumpcji kwasów tłuszczowych spada ryzyko zachorowania na niektóre choroby nowotworowe. Osoby, które lubią ryby cierpią o 50% rzadziej na nowotwory układu pokarmowego. Także nowotwory macicy (20%) i jajników (30%) obserwuje się u tych osób znacznie rzadziej. Naukowcom udało się udowodnić, że kwasy tłuszczowe omega 3 EPA i DHA są w stanie wesprzeć funkcje obronne organizmu przy blokadzie rozrostu komórek rakowych oraz celowe zatruwanie tych komórek. Ponadto istnieje pozytywna zależność między niska zachorowalnością na raka prostaty wśród mężczyzn, a trzykrotnie większą zawartością kwasów tłuszczowych omega 3 we krwi.

Prawie połowa pacjentów chorych na raka umiera nie z powodu skutków postępującego działania niszczenia rozrastających się komórek rakowych, lecz z powodu przedwczesnego wycieńczenia organizmu. Liczne badania wykazały, że systematyczne uzupełnienie pożywienia w kwasy tłuszczowe omega 3 EPA oraz DHA przyczynia się do polepszenia samopoczucia pacjentów oraz wydłużenia ich życia. EPA i DHA wzmacniają organizm pacjentów i przeciwdziałają powstawaniu guzów.
Przy naświetlaniach (radioterapi) różnego rodzaju guzów mózgu u zwierząt doświadczalnych, kwasy tłuszczowe omega 3  EPA i DHA zmniejszyły uszkodzenia skóry spowodowane naświetlaniami. Dlatego przed rozpoczęciem radioterapii zaleca się przyjmowanie kwasów omega 3.

Rak piersi może mieć różne przyczyny, które nie mogą być sprowadzane wyłącznie tylko do braku jednego ze składników odżywczych, jednak oprócz jedzenia kilku posiłków ryb tygodniowo zaleca się również kobietom przyjmowanie kwasów tłuszczowych EPA i DHA w ramach profilaktyki rak piersi.

Prostata. Dowiedzione zostało, że podwyższony poziom EPA oraz DHA we krwi obniża znacznie ryzyko przerostu prostaty.

Wielu ekspertów w dziedzinie żywienia opowiada się za stosowaniem kwasów tłuszczowych omega 3 EPA i DHA w profilaktyce i terapii łączonej w przypadku nowotworu złośliwego jelita grubego, oraz skóry.

Nasycone kwasy tłuszczowe występują przede wszystkim w produktach zwierzęcych z wyjątkiem ryb oraz w oleju palmowym i kokosowym.  Zwiększają stężenie lipoproteiny LDL w osoczu krwi, co sprzyja rozwojowi miażdżycy. Wzrost poziomu cholesterolu powodują przede wszystkim kwasy tłuszczowe: laurynowy, mirystynowy oraz palmitynowy.
Większość Polaków spożywa zbyt dużo niekorzystnych nasyconych kwasów tłuszczowych, które są zawarte w maśle, tłustym mleku, tłustych serach. Efektem tego są choroby układu krążenia, zwiększony poziom cholesterolu we krwi, zwiększone ryzyko zawału serca.
Zdaniem ekspertów, by poprawić ten stan rzeczy trzeba doprowadzić do wzrostu spożycia ryb, ograniczenia ilości soli i zwiększenia aktywności fizycznej wśród Polaków. Takie efekty można osiągnąć jedynie poprzez długoletnią akcję edukacyjną. Niekorzystne następstwa nadmiernego spożycia kwasów tłuszczowych nasyconych nie sprowadzają się tylko do przyspieszenia rozwoju miażdżycy. Istnieje wiele dobrze udokumentowanych badań wskazujących na udział tych kwasów w rozwoju niektórych chorób nowotworowych. Wykazano, że przynajmniej 30-40% przypadków raka u mężczyzn i ponad 60% raka u kobiet ma związek z nieodpowiednim odżywianiem się, w którym główną rolę pełnią tłuszcze diety. Nadmiar w racjach pokarmowych kwasów tłuszczowych nasyconych koreluje dodatnio z rakiem okrężnicy, gruczołu piersiowego i prostaty.

Nasycone kwasy tłuszczowe wywierają silne działanie na aktywność płytek krwi i ich odpowiedź na trombinę, co zwiększa skłonność do zakrzepów naczyniowych.

• LDL - jest to frakcja lipoproteinowa transportująca cholesterol do tkanek obwodowych naszego organizmu. LDL - są to najbardziej miażdzycogenne małe cząstki o największej zawartości cholesterolu. Ponieważ posiadają możliwość przejścia przez śródbłonek naczyń krwionośnych ( najłatwiej zaś przenikają przez uszkodzony śródbłonek naczynia krwionośnego) są w stanie przenosić cholesterol do komórek ściany naczynia za pomocą odpowiednich receptorów regulacyjnych.
• LDL-e powstają z innej frakcji cholesterolu ( VLDL) syntetyzowanej przez wątrobę z nadmiaru tłuszczu pożywienia, oraz z nadmiaru spożytych węglowodanów ( zwłaszcza cukrów prostych). LDL-e posiadają okres półtrwania we krwi obwodowej 3 dni. To znaczy, że nawet trzy dni po bardzo obfitej tłustej uczcie, podczas badania krwi poziom LDL może być zawyżony.
• HDL - frakcja, lipoprotein o wysokiej gęstości. Jest to tak zwana “dobra” frakcja lipoprotein odprowadzająca nadmiar cholesterolu z tkanek obwodowych do wątroby. HDL przekazuje wątrobie do przetworzenia cholesterol i inne składniki lipidowe, po czym ponownie wraca do krążenia, aby tę czynność powtórzyć wielokrotnie. Okres półtrwania HDL wynosi 3-6 dni. HDL stanowi naturalną ochronę organizmu przed miażdżycą, tak, więc czym wyższy jest stosunek HDL do ogólnej wartości cholesterolu w krwioobiegu, tym mniejsze jest ryzyko zmian miażdżycowych. ( Stosunek HDL do ogólnej wartości cholesterolu powinien wynosić minimum 30% - poniżej tej wartości istnieje realne zagrożenie zmianami miażdżycowymi naczyń krwionośnych).

Naczynia krwionośne są “trasą szubkiego ruchu” pomiędzy wątrobą i kómurkami i mają dostarczyć substancje tłuszczowe w tym cholesterol LDL i inne rodzaje lipidów, do komórek , które tego potrzebują i jeśli dochodzi do miażdżycy to polega to na tym, że po drodze te tłuszcze zamiast trafiać do celu przeznaczenia czyli do komórek, które, potrzebują ich do swojego metabolizmu wchodzą w ściany naczyń i uszkadzają je. Najbardziej niekorzystne połączenie, które wpływa na zwiększenie aktywności płytek i ryzyko zakrzepu to jest nadmiar cukrów prostych i tłuszczów nasyconych.