Omega 3

Eikozanoidy to pochodne niezbędnych Niezbędnych Nienasyconych Kwasów Tłuszczowych (NNKT):

• kwasu arachidonowego
• kwasu linolowego
• kwasu alfalinolenowego

Podział eikozanoidów:

• prostaglandyny
• prostacykliny
• tromboksany
• leukotrieny

Niezwykle istotne jest utrzymanie równowagi w zakresie biosyntezy tych substancji ponieważ ich działanie jest bardzo szerokie, bardzo złożone i tylko wzajemna równowaga zapewnia zdrowie człowieka

Działanie biologiczne eikozanoidów :

• wpływ na czynność układu krążenia
• istotna rola w regulacji ciśnienia tętniczego krwi
• wpływ na funkcjonowanie przewodu pokarmowego i wydzielanie soków trawiennych
• wpływ na agregacje płytek krwi
• wpływ na funkcje układu rozrodczego
• regulacja pracy nerek
• wpływ na erytropoezę poprzez uwalnianie erytropoetyny z kory nerki
• regulacja napięcia mięśni gładkich oskrzeli
• wpływ na ośrodkowy układ nerwowy
• działanie na układ immunologiczny

Nieprawidłowa proporcja pomiędzy omega 6 w stosunku do omega 3  w codziennej diecie jest najważniejszym czynnikiem obniżającym poziom kwasów tłuszczowych omega 3 w organizmie człowieka. Aby zachować zdrowie należy zachować równowagę w spożywaniu kwasów omega 3 i omega 6.
Proporcja omega 6 do omega 3, która umożliwia prawidłowe przyswajanie kwasów tłuszczowych omega 3 wynosi 1:1 do 4:1, maksymalnie 5,6:1. Współczesna dieta zawiera znaczna przewagę omega 6, nawet 15:1 - 20:1

Tłuszcze spożywcze rozkładane są w trakcie wieloetapowego procesu na coraz to mniejsze cząsteczki za pomocą enzymów, tak zwanych lipaz, aby w końcu zostać wchłonięte do organizmu w odcinku jelita cienkiego. Pierwsze trawienie dokonuje się w jamie ustnej. Ze ślina dostarczany jest enzym trawienny, który rozpoczyna przeróbkę tłuszczów zawartych w pożywieniu. W żołądku produkowany jest kolejny enzym trawienny, a ruchy robaczkowe żołądka powodują, że pokarm jest dokładnie mieszany i części składowe tłuszczów dalej rozdrabniane. Najważniejszy etap trawienia tłuszczów zachodzi w odcinku jelita cienkiego. Tu łączą się bogate w enzymy soki trawienne z trzustki oraz żółć z wątroby. Do zadań soków trawiennych z trzustki oraz pozostałych enzymów działających w górnej części jelita cienkiego oprócz rozdrabniania należy także rozcieńczanie. Kiedy dochodzi do mieszania tłuszczów spożywczych z wodnistym sokiem trawiennych to powstaje rodzaj emulsji. Drobne kropelki tłuszczu zawieszone w tej emulsji zostają wchłonięte w trakcie procesu resorpcji przez błonę śluzową jelit. Trawienie tłuszczy może nawet trwać do 24 godzin. Bez prawidłowego funkcjonowania trzustki i wątroby spalanie tłuszczów jest niemożliwe. Warto również wiedzieć, że wraz z tłuszczem wchłaniane są także witaminy rozpuszczalne w tłuszczach A,D,E,K

Kwasy tłuszczowe wielonienasycone nazywane również Niezbędnymi Nienasyconymi Kwasami Tłuszczowymi. Dzielimy je na wielonienasycone kwasy omega 6 i wielonienasycone kwasy omega 3.

Kwasy tłuszczowe wielonienasycone omega 6:

• kwas linolowy (LA), posiada 18 atomów węgla, jego główne źródła w pożywieniu to oleje: korkoszowy, kukurydziany, słonecznikowy, bawełniany, arachidowy, rzepakowy
• kwas linolenowy (GLA), posiada 18 atomów węgla , jego główne źródła to olej z wiesiołka, olej z ogórecznika, mleko kobiece
• kwas dihomo -γ -linolenoy (DHGLA), posiada 20 atomów węgla, jego głównym źródłem jest mleko
• kwas arachidonowy (AA), posiada 20 atomów węgla, jego głównym źródłem są produkty zwierzęce, mięso

Kwasy tłuszczowe wielonienasycone omega 3

1. kwas α linolenowy (ALA), posiada 18 atomów węgla , jego główne źródła w pożywieniu to:

• olej lniany
• olej rzepakowy
• olej sojowy
• rośliny liściaste

2.  kwas eikozapentaenowy (EPA), posiada 20 atomów węgla, jego główne źródła w pożywieniu to :

• łosoś,
• olej wątłuszowy (dorsz)

3.  kwas dokozaheksaenowy (DHA), posiada 22 atomy węgla , jego główne źródła w pożywieniu to:

• olej z makreli

NNKT ( Niezbędne Nienasycone Kwasy Tłuszczowe) należą do grupy wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Nie są syntetyzowane w organizmie człowieka i dlatego stanowią istotny składnik pożywienia. Niezbędne to znaczy musimy pozyskiwać je z pożywienia ponieważ organizm nie potrafi ich sam wytworzyć. Pierwszym takim kwasem jest α-linolenowy należący do rodziny kwasów omega-3. Drugim Niezbędnym Kwasem Nienasyconym jest kwas linolowy należący do rodziny omega-6. Możemy go znaleźć w tłoczonych na zimno oleju sojowym i kukurydzianym, nasionach słonecznika, nasionach dyni, nasionach sezamu i w większości orzechów. Poza kwasami: α-linolenowym (omega-3) i linolowym (omega-6) istnieją inne kwasy należące do rodziny kwasów omega-3 i omega-6.

Do rodziny kwasów omega-3 należą:

• kwas dokozaheksaenowy
• kwas eikozapentaenowy,

Te dwa kwasy nasz organizm może wytworzyć z kwasu α-linolenowego. Zawarte są one przede wszystkim w żywności pochodzenia morskiego (w rybach tj. makrela, łosoś, halibut, dorsz, śledź, sardynka). Dla niemowląt i dzieci kwas dokozaheksaenowy ze względu na swoje funkcje jest Niezbędnym Nienasyconym Kwasem Tłuszczowym (jest on zawarty w mleku ludzkim).

Do rodziny kwasów omega-6 należą: kwas γ-linolenowy i kwas arachidonowy, które nasz organizm może wytworzyć z kwasu linolowego. Największą wartością i aktywnością biologiczną odznaczają się należące do rodziny omega-3. Prawidłowy stosunek kwasów  tłuszczowych z rodziny omega-6 do kwasów z rodziny omega-3 powinien wynosić (<5:1).

Kwasy tłuszczowe jednonienasycone mogą pełnić rolę ochronną w profilaktyce miażdżycy jako składnik diety zastępujący tłuszcze z dużą zawartością kwasów tłuszczowych nasyconych. Stwierdzono, że wskaźnik zachorowalności na chorobę wieńcową, a tym samym na miażdżycę naczyń wieńcowych, jest niski w rejonie Morza Śródziemnego, gdzie bardzo rozpowszechnione jest spożycie oliwy z oliwek. Szczególne znaczenie ma kwas oleinowy, który występuje w oliwie z oliwek, oleju rzepakowym, awokado, sardynkach, tuńczyku.
Kwasy tłuszczowe jednonienasycone obniżają poziom cholesterolu LDL bez równoczesnego redukowania poziomu HDL co jest bardzo istotne ponieważ istnieje wiele leków obniżających poziom cholesterolu LDL przy równoczesnym redukowaniu tego właściwego cholesterolu HDL. Natomiast kwasy tłuszczowe jednonienasycone powodują obniżenie cholesterolu LDL i nie obniżają frakcji HDL. Kwas oleinowy jest to kwas mający jedno wiązanie podwójne przy 9-tym atomie węgla, czyli jest to kwas omega 9. Zarówno oliwa z oliwek jak i olej rzepakowy cechują się dużą zawartością kwasu oleinowego, który wykazuje działanie obniżające poziom LDL we krwi.

Do kwasów tłuszczowych jednonienasyconych należą:

• kwas palmitooleinowy(C16), który znajduje się w licznych produktach
• kwas oleinowy(C18), który znajduje się w oliwie z oliwek, oleju rzepakowym, awokado, sardynkach i tuńczyku
• kwas erukowy(C22), który znajduje się w oleju rzepakowym wysokoerukowym.

Nasycone kwasy tłuszczowe występują przede wszystkim w produktach zwierzęcych z wyjątkiem ryb oraz w oleju palmowym i kokosowym.  Zwiększają stężenie lipoproteiny LDL w osoczu krwi, co sprzyja rozwojowi miażdżycy. Wzrost poziomu cholesterolu powodują przede wszystkim kwasy tłuszczowe: laurynowy, mirystynowy oraz palmitynowy.
Większość Polaków spożywa zbyt dużo niekorzystnych nasyconych kwasów tłuszczowych, które są zawarte w maśle, tłustym mleku, tłustych serach. Efektem tego są choroby układu krążenia, zwiększony poziom cholesterolu we krwi, zwiększone ryzyko zawału serca.
Zdaniem ekspertów, by poprawić ten stan rzeczy trzeba doprowadzić do wzrostu spożycia ryb, ograniczenia ilości soli i zwiększenia aktywności fizycznej wśród Polaków. Takie efekty można osiągnąć jedynie poprzez długoletnią akcję edukacyjną. Niekorzystne następstwa nadmiernego spożycia kwasów tłuszczowych nasyconych nie sprowadzają się tylko do przyspieszenia rozwoju miażdżycy. Istnieje wiele dobrze udokumentowanych badań wskazujących na udział tych kwasów w rozwoju niektórych chorób nowotworowych. Wykazano, że przynajmniej 30-40% przypadków raka u mężczyzn i ponad 60% raka u kobiet ma związek z nieodpowiednim odżywianiem się, w którym główną rolę pełnią tłuszcze diety. Nadmiar w racjach pokarmowych kwasów tłuszczowych nasyconych koreluje dodatnio z rakiem okrężnicy, gruczołu piersiowego i prostaty.

Nasycone kwasy tłuszczowe wywierają silne działanie na aktywność płytek krwi i ich odpowiedź na trombinę, co zwiększa skłonność do zakrzepów naczyniowych.

• LDL - jest to frakcja lipoproteinowa transportująca cholesterol do tkanek obwodowych naszego organizmu. LDL - są to najbardziej miażdzycogenne małe cząstki o największej zawartości cholesterolu. Ponieważ posiadają możliwość przejścia przez śródbłonek naczyń krwionośnych ( najłatwiej zaś przenikają przez uszkodzony śródbłonek naczynia krwionośnego) są w stanie przenosić cholesterol do komórek ściany naczynia za pomocą odpowiednich receptorów regulacyjnych.
• LDL-e powstają z innej frakcji cholesterolu ( VLDL) syntetyzowanej przez wątrobę z nadmiaru tłuszczu pożywienia, oraz z nadmiaru spożytych węglowodanów ( zwłaszcza cukrów prostych). LDL-e posiadają okres półtrwania we krwi obwodowej 3 dni. To znaczy, że nawet trzy dni po bardzo obfitej tłustej uczcie, podczas badania krwi poziom LDL może być zawyżony.
• HDL - frakcja, lipoprotein o wysokiej gęstości. Jest to tak zwana “dobra” frakcja lipoprotein odprowadzająca nadmiar cholesterolu z tkanek obwodowych do wątroby. HDL przekazuje wątrobie do przetworzenia cholesterol i inne składniki lipidowe, po czym ponownie wraca do krążenia, aby tę czynność powtórzyć wielokrotnie. Okres półtrwania HDL wynosi 3-6 dni. HDL stanowi naturalną ochronę organizmu przed miażdżycą, tak, więc czym wyższy jest stosunek HDL do ogólnej wartości cholesterolu w krwioobiegu, tym mniejsze jest ryzyko zmian miażdżycowych. ( Stosunek HDL do ogólnej wartości cholesterolu powinien wynosić minimum 30% - poniżej tej wartości istnieje realne zagrożenie zmianami miażdżycowymi naczyń krwionośnych).

Naczynia krwionośne są “trasą szubkiego ruchu” pomiędzy wątrobą i kómurkami i mają dostarczyć substancje tłuszczowe w tym cholesterol LDL i inne rodzaje lipidów, do komórek , które tego potrzebują i jeśli dochodzi do miażdżycy to polega to na tym, że po drodze te tłuszcze zamiast trafiać do celu przeznaczenia czyli do komórek, które, potrzebują ich do swojego metabolizmu wchodzą w ściany naczyń i uszkadzają je. Najbardziej niekorzystne połączenie, które wpływa na zwiększenie aktywności płytek i ryzyko zakrzepu to jest nadmiar cukrów prostych i tłuszczów nasyconych.